Ошибка

  • [sigplus] Критическая ошибка: Папка галереи изображений Personal/Administr/07 как ожидается будет относительно пути базовой папки изображений, указанной в панели управления.

Крапива (Атрахович) Кондрат Кондратович. Автобиография

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 10316
Сборник "Советские писатели"
Автобиографии в 2-х томах.
Гос. изд-во худ. литературы, М., 1959 г.

 

Родился я еще в прошлом столетии, а именно 22 февраля (5 марта) 1896 года в деревне Низок, Узденской волости, Минской губернии и уезда. В семье моего отца, Кондрата Михайловича Атраховича, это было знаменательное событие: родился наследник. Наследство, правда, было не столь велико. Оно состояло из шести десятин удобной и неудобной земли и того немногого, что на этой земле можно было вырастить и соорудить, но отца заботила мысль, кому достанется добытое тяжелым трудом достояние. Из восьмерых братьев и сестер, родившихся раньше меня, в живых остались две сестры. Одна из них вскоре умерла. Чтобы застраховать меня от такой же участи, решено было дать мне имя моего отца. Так и стал я на всю жизнь Кондратом Кондратовичем. Как бы возликовали бабки на том свете, если бы узнали, что я прожил вот уже шестьдесят два года! И, конечно, сочли бы черной неблагодарностью мои сатирические стихи, бичующие всяческие суеверия.

Итак, самое важное для меня свершилось — я появился на свет. Дальше все пошло своим чередом: носили меня в люльке на поле, потом я сам ходил, ухватившись за мамкин подол, а в люльке носили другого, потом пас свиней, потом коров. В четырнадцать лет пошел за плугом и за косой. В крестьянском хозяйстве всегда было много работы — тяжелой и полегче — и основным труженикам всегда нужны были помощники. Приходилось и трудно иногда, но я с благодарностью вспоминаю своих родителей, которые научили меня трудиться еще в юном возрасте, научили ценить труд и уважать людей за мозолистые руки. Впрочем, у них не было заранее выработанной программы трудового воспитания. Это получалось естественно, в силу необходимости. Семи лет я начал учиться в церковно-приходской школе и за четыре года благополучно ее окончил. Отец решил, что этой премудрости вполне достаточно, чтобы управляться с хозяйством, в котором и до ста нечего было считать. Но судьба распорядилась по-иному. Семью постигло тяжкое горе — умерла моя мать. Старшая сестра собиралась выходить замуж. Отец рассудил, что без хозяйки никак нельзя, и женился во второй раз. Чтобы избежать осложнений в семье, а главное, чтобы сохранить в целости хозяйство, которое предназначалось теперь для новой семьи, он решил меня «вывести в люди». В результате после годичного перерыва я снова пошел в школу. На этот раз в последний класс народного училища в местечке Узда. В следующем году я поступил во второй класс четырехклассного городского училища в местечке Столбцы Минского уезда. Учился я довольно успешно, но этим и ограничивался мой культурный рост. Читать было нечего, библиотека была весьма скудная. Из-за этого я через два года перевелся в такое же училище в местечко Койданово (теперь Дзержинск). Там учился мой приятель и односельчанин, который соблазнил меня рассказами о прочитанных книгах. В течение учебного года отец раза два-три приезжал меня проведать, привозил мешок картошки, килограмма два крупы и немного сала — с таким расчетом, чтобы хватило до следующего его приезда. Но на аппетит я не жаловался, и однообразное меню не очень меня огорчало. Только потом, когда у меня стали портиться зубы, я сообразил, что оно было чрезмерно однообразно. К этому времени относится и моя первая проба пера. Помнится, что из-под этого неискушенного пера, очевидно под влиянием прочитанных произведений Лермонтова, появились на свет лирические стихи с налетом «мировой скорби». Так, мне казалось, должна была выглядеть настоящая поэзия. Наряду с этим, для домашнего употребления, я пописывал и эпиграммы на своих знакомых. Поощренный лестным отзывом преподавателя литературы о моих литературных способностях, я рискнул послать одно из произведений «высокого класса» в один из журналов, если не ошибаюсь, «Жизнь для всех». В скором времени я получил ответ, что мое стихотворение не может быть напечатано как не имеющее достаточной художественной ценности. Решив, что мои литературные упражнения — пустая затея, я после этого не брался за перо целых восемь лет. Городское училище я окончил в 1913 году, после чего отец заявил, что на этом его заботы обо мне кончились и что мне пора идти на свой хлеб. Ведь он и так вынужден был продать корову, чтобы уплатить за мое образование и справить мне городской костюм. Но «свой хлеб» не так-то легко было добыть. Городское училище никакой специальности не давало. Лето я проработал в хозяйстве, а осенью, заняв у соседа три рубля, поехал в Минск сдавать экзамен на звание народного учителя. На экзамене я чуть было не провалился, так как мне пришлось решать геометрическую задачу на правило, которого в программе городского училища не было. Все же я вернулся домой со свидетельством в кармане. Но был уже октябрь месяц, и места учителя я в том году не получил. Зимой я ездил с отцом в лес на заработки, а весной в ожидании места пошел работать на кирпичный завод. Основной моей обязанностью было забрасывать в месилку размокшую глину. За лето я нажил изрядные мозоли, которые своей твердостью могли вполне поспорить с конским копытом, и сорок рублей денег. Это был первый «свой хлеб». С такой суммой в кармане я почувствовал себя вполне независимым человеком. Тем временем и назначение подоспело — в земское народное училище в деревню Мнишаны, Першайской волости, Минского уезда. Но не долго мне пришлось сеять «разумное, доброе». Уже вовсю свирепствовала империалистическая война, и в августе 1915 года меня попросили постоять «за веру, царя и отечество». К этому времени ряды кадровых офицеров уже значительно поредели, и начальству угодно было решить, что я являюсь как раз подходящей фигурой, чтобы заткнуть одну из образовавшихся дыр. После первоначальной обработки в полковой учебной команде, где усердные служаки унтер-офицеры сняли с меня первый слой деревенской шероховатости, я был направлен в Гатчинскую школу прапорщиков. Оказалось, что и мое скудное образование что-то значило. Оно давало право поступить в школу прапорщиков. Через три месяца я уже был готов. Об этом свидетельствовали не столько мои военные знания, сколько новое офицерское обмундирование, револьвер в кобуре и шашка, которая с непривычки мешала мне свободно передвигаться.

Весну и лето 1916 года я прослужил в 38-м запасном батальоне в городе Осташкове. В качестве взводного офицера я выходил на занятия со стариками ополченцами, которых готовили для посылки на фронт. Некоторые из них были раза в два старше меня, и мне первое время было не по себе, когда приходилось командовать: «В цепь! Ложись! Встать! Бегом!» и т. п. Впрочем, это чаще и лучше меня делали все те же служаки унтер-офицеры. В свободное время я много читал, пользуясь тем, что в городе была весьма приличная библиотека. Этому способствовало и мое знакомство с осташковскими гимназистками, которые часто делились со мной впечатлениями от прочитанных книг. С особенным чувством я вспоминаю сестер Абакшиных. Эти милые, весьма начитанные и прогрессивно настроенные девушки, из которых две уже учительствовали, были дочерьми неудачливого, захудалого купца, человека грубого и неграмотного. Он производил впечатление человека совершенно потерянного оттого, что на его голову свалилось «несчастье» в виде пяти дочерей, каждую из которых нужно было обеспечить приданым. Но сами они относились к этому юмористически, целиком уповая на полученное образование и еще втайне, пожалуй, на свою красоту, так как некоторые из них были действительно красивы. С теплым чувством и с грустью я вспоминаю и горячие споры о прочитанных книгах, и тихие задушевные беседы. С грустью потому, что кое-кого из них, кто был мне особенно дорог, уже нет в живых. В октябре 1916 года я с маршевой ротой был отправлен на фронт и очутился в Румынии, в 494-м Верейском стрелковом полку в тот момент, когда наши потрепанные части под натиском противника отходили из Добруджи. Там я впервые получил боевое крещение, не однажды бывал в серьезных переделках, никак не предполагая, что это только цветки и что впереди еще не одна война и не одна переделка. Свержение самодержавия для отдаленного Румынского фронта было неожиданным и тем более потрясающим событием. Солдаты и большинство офицеров, особенно офицеров военного времени, воспрянули духом, ожидая близкого окончания осточертевшей войны. Но шли недели и месяцы, а конца войны никто не объявлял. Наоборот, шли упорные слухи о том, что готовится новое генеральное наступление Однако заставить солдат идти в наступление уже никакая сила не могла. Лозунг «долой войну» был самым популярным среди солдат. Все явственнее выступали на первый план политические вопросы, горячо обсуждавшиеся в окопах, землянках и на многочисленных митингах. Все резче обнаруживались классовые противоречия в армии. Многочисленные случаи неповиновения говорили о том, что прежняя палочная дисциплина больше не является действенной. При отсутствии достаточной информации о том, что происходит в столице и других центрах страны, трудно было ориентироваться в политических событиях. Не было у меня и близкого человека, который мог бы все разъяснить. Однако чувствовалось, что такое неопределенное положение долго существовать не может, что кто-то и где-то должен сделать решительный шаг. Настроения солдат были мне близки и понятны. Ведь они в подавляющем большинстве были те же крестьяне в шинелях, с которыми меня связывало кровное родство и общие классовые интересы. С солдатами своей роты у меня были хорошие отношения. Помню даже, что я был выбран ими в какой-то комитет, но какой именно, не помню. Тем временем наш полк, основательно потрепанный в зимних боях, был отведен в тыл, и лето прошло в ожидании дальнейших событий. Осенью я заболел брюшным тифом. Вернулся в полк я уже при советской власти. Старой царской армии и моей службе в ней пришел конец. Вскоре вышел приказ главнокомандующего Крыленко о демобилизации из армии учителей и возвращении их к месту работы. Это было как раз то, о чем я мечтал. Сняв офицерские погоны (к тому времени я уже был поручиком, так как за каждые три месяца пребывания на фронте в старой армии прибавлялся новый офицерский чин), я стал пробираться домой и через полтора месяца, в феврале 1918 года, был уже в родном Низке. Очутившись на родной отцовской земле, которая тогда казалась мне самой надежной пристанью, я почувствовал себя более уверенно. Однако немцы настигли меня и здесь. Через несколько дней ими была оккупирована Белоруссия по Днепр. Весну и лето я работал в хозяйстве вместе с отцом. Только после изгнания оккупантов, в ноябре .1918 года снова смог вернуться в школу. На этот раз учительствовал в начальной школе в деревне Каменка Узденской волости. Здесь пришлось пережить и другую оккупацию — белопольскую. В июле 1920 года белополяки были изгнаны, а в августе я как командир запаса был уже снова в армии, на этот раз в Красной. Служил в качестве командира взвода в 16-м запасном полку, в 28-м стрелковом полку, на полит-курсах 10-й бригады по подготовке младшего комсостава и дольше всего в школе по подготовке младшего комсостава 4-й дивизии. К этому времени у меня уже была жена и ребенок. Женился я в 1919 году на девушке из своей же деревни Елене Константиновне Махнач, с которой прожил благополучно вот уже тридцать девять лет и намерен продолжать в том же духе. Спасаясь от преследований свекрови, жена приехала ко мне в Минск, где находилась школа, в которой я служил. Жили мы в очень стесненных условиях, чтобы не сказать больше. У нас была комната в каком-то полужилом помещении, где не было и намека на какую бы то ни было мебель. Сидели мы на деревянных чурбаках, спали на полу, а ребенку вместо колыбели служило сколоченное из грубых досок корыто. За деревянными переборками вечно скреблись и грызлись крысы. Ночью они выходили из своих укрытий, уничтожали все, что могли найти съедобного, утаскивали в свои норы детские шапочки и даже пеленки. Единственным утешением для нас была пословица, гласящая, что с милым рай и в шалаше. Зато настоящим раем показалась нам комната, которую через некоторое время предоставили нам в поповском доме. В этот период моей жизни произошло событие, предопределившее мой дальнейший жизненный путь: после восьмилетнего перерыва я начал писать. На этот раз я не ставил себе задачу создавать высокохудожественные произведения. Мною владела не «мировая скорбь», а простое желание вмешаться в жизнь и кое-что в ней исправить. Начал я с простой газетной корреспонденции. Написал несколько фельетонов в стихах и прозе на бытовые и политические темы. Писал на русском языке. Некоторые из этих фельетонов были напечатаны в газете «Красноармейская правда». В редакцию этой газеты я послал тетрадку своих стихов, и через некоторое время в газете была помещена ободряющая статья под заголовком «Поэт-командир». Такое внимание меня несколько даже удивило, но головы не вскружило. Я ведь не намеревался стать когда-нибудь настоящим писателем. Переехав в Минск (это было в 1922 году), я впервые увидел наклеенную на стену белорусскую газету «Савецкая Беларусь». В ней было помещено подписанное инициалами сатирическое стихотворение. Прочитав его, я подумал, что и сам, пожалуй, смог бы написать такое. Подумал и попробовал. По-белорусски я, правда, до того времени не писал, но живой белорусский язык знал хорошо. Через ночь стихотворение (фельетон на злободневную политическую тему) было готово. Утром я отнес его в редакцию и поспешил поскорее уйти, боясь, чтобы не начали читать при мне. На следующий день с замиранием сердца я подходил к тому углу, где обычно наклеивалась «Савецкая Беларусь». И какова же была моя радость, когда я увидел свое творение напечатанным без всяких поправок! С тех пор мои сатирические стихи часто появлялись на страницах «Савецкай Беларусi». Вместе с этим росла и моя популярность поэта-сатирика. В Минске я стал постепенно приобщаться к литературной жизни, познакомился с некоторыми молодыми белорусскими писателями. С наслаждением читал произведения и тогда уже славных белорусских поэтов Янки Купалы и Якуба Коласа. Раньше у меня не было такой возможности. Знакомство с белорусскими классиками утвердило меня в мысли, что хорошие произведения можно писать и на белорусском языке. А им я владел лучше, чем русским. Тем временем кончилась моя служба в Красной Армии. В октябре 1923 года я демобилизовался и вместе с женой и сыном поехал в Низок к отцу, не имея еще определенных намерений относительно дальнейшего. Откровенно говоря, мне было страшно отрываться от земли. На литературный заработок я рассчитывать не мог. (За все мои стихотворения при отъезде из Минска мне выплатили сумму — тридцать рублей.) Зарплата учителя — двадцать три рубля в месяц тоже казалась мне недостаточной, чтобы просуществовать с семьей. И я решил остаться в хозяйстве. Тридцать рублей гонорара израсходовал на покупку леса и стал с отцом рубить и вывозить его, чтобы построить новую избу. Но очень скоро пришлось убедиться, что в отцовском доме я теперь лишний. У отца была новая семья. Вторая его жена — хилая и болезненная — умерла, оставив девочку. Отец женился в третий раз и взял подругу, которая никак не могла пожаловаться на свое здоровье. Прежнее намерение отца — оставить хозяйство для младших детей — осталось в силе, и новая мачеха со всей решительностью стала его осуществлять, пользуясь для этого каждым удобным и неудобным случаем. Осенью 1924 года я оставил отцовский дом и переехал с семьей в соседнюю деревню Островок, куда меня назначили учителем. Тем временем вспомнили обо мне в Минске, где уже существовала писательская организация «Молодняк». Не видя больше на страницах газеты моих стихов и боясь, чтобы я совсем не заглох в деревне, товарищи стали звать меня в Минск, обещая подыскать подходящую работу. После долгих размышлений я в мае 1925 года переехал в Минск и стал работать инструктором Центрального бюро краеведения при Институте белорусской культуры. По долгу службы мне часто приходилось выезжать в местные краеведческие организации, что способствовало более основательному знакомству с природой разных областей Белоруссии, бытом населения и достопримечательностями белорусских городов. Одновременно я стал больше писать, и мои стихотворения чаще прежнего стали появляться на страницах белорусских газет. Между прочим, в этот период я начал осваивать новый для меня жанр — басню. Постепенно я все больше втягивался в литературную жизнь, прислушиваясь и присматриваясь к тому, что происходило в писательской среде. В белорусскую литературу пришло молодое послереволюционное поколение. Организация «Молодняк» насчитывала около пятисот человек. В подавляющем большинстве это были не создатели литературы, но горячие ее поклонники и неутомимые популяризаторы. Были, конечно, и по-настоящему талантливые люди, внесшие впоследствии значительный вклад в развитие белорусской советской литературы. В процессе этого не только литературного, но и общекультурного подъема не обошлось и без «буропены», как некоторые иронически называли тогда крикливые декларации, погоню за внешним эффектом, всякие формалистические выверты. Не легко мне, новичку, во всем этом было разобраться, но здоровое крестьянское чутье часто помогало мне отличать полновесное зерно от шелухи. В 1926 году я поступил в Белорусский государственный университет. Это дало мне возможность восполнить зияющий пробел в моем образовании. Через некоторое время я был уже не только слушателем горячих литературных споров в стенах университета и среди писателей, но и сам принимал в них активное участие. А споры эти все разгорались. Они уже привели в 1926 году к расколу «Молодняка» и к выходу из его состава группы писателей, объединившихся в литературной организации «Узвышша», в числе которых был и я. Я не могу здесь подробно останавливаться на идейных позициях каждой из этих организаций, на их творческих принципах. Историки белорусской литературы сделают это лучше меня. Что касается причин, побудивших меня выйти из «Молодняка», то основной было то, что такая массовая организация, как мне казалось, не создавала условий для серьезной творческой работы, что погоня за количеством приводила к снижению требований, предъявляемых членам организации. Не нравились мне и богемские настроения, имевшие место в среде молодняковцев. Однако не нашел я удовлетворения и в организации «Узвышша». В составе ее были многие талантливые писатели и поэты, среди них Змитрок Бядуля, Кузьма Чорны, Пятро Глебка, Максим Лужанин, но атмосфера в «Узвышшы» не благоприятствовала творческому росту. Давали себя знать налет ложного академизма, что мне было особенно чуждо, оторванность от массового культурного движения и от повседневных задач социалистического строительства. Вскоре обнаружилось, что фразами о создании высокохудожественных произведений некоторые члены «Узвышша» умышленно прикрывали уход от действительности. Националистические тенденции, проявлявшиеся и в выступлениях некоторых членов «Молодняка», в «Узвышшы» проявлялись еще более определенно. Идейные извращения и ошибки «Узвышша» подверглись суровой критике со стороны общественности и в первую очередь со стороны членов существовавшего к тому времени БелАППа. При этом не обошлось и без вульгаризации в оценке творчества отдельных писателей из «Узвышша», но в целом критика оказалась целебным средством. Она помогла большинству членов «Узвышша» осмыслить свой творческий путь и искать выхода из создавшегося фальшивого положения. В результате острых разногласий из «Узвышша» была исключена группа членов, которая особенно упорно защищала старые позиции, а в 1931 году «Узвышша» объявило о самоликвидации. В результате постановления ЦК ВКП(б) «О перестройке литературно-художественных организаций» и создания единого Союза советских писателей была найдена новая организационная форма, способствовавшая консолидации и творческому расцвету всех писателей, стоящих на платформе советской власти. Почувствовать себя не «попутчиком», а полноправным членом писательской семьи было для меня большим моральным удовлетворением.

В 1930 году я окончил Университет (литературное отделение педфака) и решил дальше жить литературным трудом. В течение четырех лет с 1932 по 1936, я работал заведующим отделом в редакции журнала «Полымя рэволюцыi». Постепенно я свыкся с мыслью, что писательская работа будет основной в моей жизни. Ко времени создания Союза советских писателей уже было издано несколько сборников моих сатирических стихов и басен, написаны первая (и единственная) книга романа «Медведичи» и первая моя пьеса «Конец дружбы», поставленная театром имени Янки Купалы. После постановки этой пьесы я основательно «погряз» в драматургии в ущерб остальным жанрам. Такой жанр, как драматургия, требует много напряженного труда и нервов. Зачастую труднее всего драматургу приходится тогда, когда пьеса уже написана. Тем не менее, жанр этот имеет особые притягательные свойства и крепко держит писателя в плену, так что даже после тяжелых разочарований с ним не легко расстаться. В 1937 году мною была написана другая пьеса — «Партизаны», посвященная партизанской борьбе белорусского народа против белопольских оккупантов. Она была поставлена театром имени Янки Купалы и некоторыми другими театрами. Самый большой успех выпал на долю третьей моей пьесы — сатирической комедии «Кто смеется последним», написанной в 1939 году (за нее в 1941 году мне была присуждена Сталинская премия). В 1939 году я был призван в армию и в качестве командира стрелковой роты участвовал в походе за освобождение Западной Белоруссии, э потом в войне с Финляндией. На линии Маннергейма, в чрезвычайно суровых условиях зимы 1940 года я впервые познакомился с такими новинками современной войны, как доты, из которых эта пресловутая линия и состояла. В апреле месяце того же года в мое отсутствие меня избрали в члены-корреспонденты Академии наук Белорусской ССР, и это налагало на меня обязанность принимать более активное участие в работе Академии. До сих пор я принимал некоторое участие только в редактировании русско-белорусского словаря, который так и не увидел света из-за начавшейся войны. В июне 1940 года в Москве состоялась декада белорусского искусства и литературы, во время которой театр имени Янки Купалы показывал две мои пьесы — «Партизаны» и «Кто смеется последним». Многие из участников декады были отмечены правительственными наградами. В том числе и я получил первую свою высокую награду — орден Ленина. Через год мне вновь пришлось надеть шинель, чтобы участвовать в четвертой «моей» войне, принесшей неисчислимые бедствия моей родной Белоруссии и всей Советской стране. В первый же день войны я находился уже в части, к которой был приписан,— на этот раз в редакции фронтовой газеты «Красноармейская правда». Мне пришлось быть свидетелем варварской бомбардировки Минска фашистскими извергами, в результате которой был разрушен и дом, в котором я жил. 25 июня с болью в сердце я оставлял охваченный пламенем родной город, не зная ничего о судьбе семьи, которая находилась в шестидесяти километрах в доме писателей, с тревогой думая о старшем сыне Борисе, который был в армии и к началу войны находился на советско-польской границе. Месяца через три я узнал, что моя семья с несколькими другими писательскими семьями на случайной грузовой машине уехала на восток. После недолгого пребывания в Новых Бурсах Саратовской области она уехала в Уральск, где в то время находился белорусский театр имени Якуба Коласа. Вместе с известием о семье пришла печальная весть о смерти выдающегося белорусского писателя Змитрака Бядули, умершего в теплушке по дороге в Уральск.

В редакции «Красноармейской правды» я был всего несколько дней. По решению Политуправления армии начала издаваться фронтовая газета «За Савецкую Беларусь», ответственным редактором которой был Михась Лыньков, а сотрудниками — многие белорусские писатели и поэты. Кроме меня и Лынькова, тут были И. Гурский, П. Глебка, П. Панченко, А. Стахович, В. Борисенко. Позже к нам присоединились П. Бровка, М. Танк и А. Кучар. Газета эта предназначалась для белорусского населения и забрасывалась на самолетах в немецкий тыл. В декабре 1941 года я был принят в ряды ВКП(б). В конце 1941 года вся наша группа была отозвана в Москву. Некоторое время мы еще выпускали газету «За Савецкую Беларусь», а к концу 1942 года я вместе с некоторыми другими товарищами был демобилизован и находился в распоряжении ЦК КП(б)Б. В это время наша семья понесла тяжелую утрату: под Сталинградом погиб мой сын Борис. Утешением в этом большом горе было только сознание того, что сын мой отдал жизнь за святое дело освобождения от фашистского рабства.

После разгрома немцев под Сталинградом в скорой и окончательной победе над врагом никто уже не сомневался. У меня и моих товарищей с каждым днем росла и крепла надежда на скорое возвращение в родную Беларусь. Уже зимой 1943 года надежда эта стала реальностью, когда вместе с другими товарищами я побывал в освобожденном Гомеле. С марта 1943 года и до конца войны я был ответственным редактором сатирического издания — газеты-плаката «Раздавим фашистскую гадину», которая до освобождения Белоруссии тоже забрасывалась в немецкий тыл на самолетах. Весной 1944 года редакция переехала в Гомель, а 7 июля я уже был в только что освобожденном, лежавшем в развалинах Минске. Зрелище было ужасное. Трудно было представить тогда, сколько сил и времени потребуется трудящимся Белоруссии, чтобы поднять из развалин свою столицу и многие другие города и села республики. Но творческий дух народа не умер, как не была сломлена его воля к борьбе с фашистскими захватчиками. Восстановление началось с первого же дня после освобождения, и сегодня перед моими глазами новый Минск — прекрасный, поднятый из пепла усилиями советских людей. Во время войны я снова вернулся к сатирическому жанру. Сатирические стихи, фельетоны, памфлеты, эпиграммы, подписи под карикатурами — вот то оружие, которым и я по мере моих сил наносил удары врагу. По окончании войны стал выходить сатирический журнал «Вожык», ответственным редактором которого я был в течение двух лет. Одновременно я принимал участие в работе Академии наук, которая по возвращении из эвакуации начала развертывать свою деятельность. В 1947 году я перешел в Академию на основную работу и заведовал языковедческим сектором в Институте литературы и языка. В 1950 году был избран в действительные члены Академии наук БССР, что налагало на меня еще большие обязанности. После создания в 1952 году Института языкознания был его директором в течение четырех лет. В 1956 году избран вице-президентом АН БССР. Кроме научно-исследовательской, пришлось много времени уделять организаторской, административной работе. В настоящее время под моей редакцией подготовлен к печати «Белорусско-русский словарь», охватывающий более восьмидесяти тысяч слов. Являюсь депутатом Верховного Совета Белорусской ССР и членом Минского Обкома КПБ. За военное и послевоенное время мною написано несколько пьес. За одну из них — «Когда поют жаворонки» в 1951 году мне вторично была присуждена Сталинская премия. Недавно я закончил пьесу «Люди и дьяволы», посвященную героической подпольной борьбе белорусского народа с немецко-фашистскими захватчиками. Пьеса эта поставлена в Витебске театром имени Якуба Коласа и в Минске театром имени Янки Купалы. В связи с шестидесятилетием в 1956 году мне присвоено звание народного писателя Белорусской ССР. Я сделал еще недостаточно, чтобы оправдать высокое доверие партии и народа, а времени осталось не так много. Но надеюсь еще поработать.

Кодрат Крапива, Минск, 1959 г.

Обратная связь

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 1415

Здесь вы можете в виде комментария:

  • Оставить комментарии по работе сайта;
  • Задать вопрос администратору сайта;
  • Задать вопрос школьной администрации.

Огромная просьба в постановке вопроса не выходить за рамки приличия.

Такие вопросы публиковаться на сайте не будут.

Добавить комментарий

Школьный музей

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 4048

 

Музей К. Крапівы ў сярэдняй школе №2 бый заснаваны 1 красавіка 1996 г. Адкрыты ён быў на падставе загаду дырэктара школы. Размешчаны  на 3-ім паверсе будынка школы ў асобным пакоі плошчай 22,5 м2. Маецца сем насценных экспазіцый. Яны расказваюць у фотаздымках пра найбольш важныя вехі з жыцця Кандрата Крапівы. Сем прысценных вітрын змяшчаюць  у сабе асабістыя рэчы знакамітага земляка, падарункі, кнігі.

Асноўныя раздзелы экспазіцыі:

  • Слова Кандрата жыве
  • На роднай зямлі
  • Сярод родных
  • Ганаровая праца
  • Свой сярод сваіх
  • У тэатральным асяроддзі

Колькасць экспанатаў асноўнага фонду 146 адзінак. Найбольш каштоўныя экспанаты: ікона "Мікалай-цудатворац", асабістыя рэчы К. Крапівы (акуляры, шалік, ручка, плашч), прадметы сялянскага побыту (калаўрот, лапці, ручнік вышываны).

У сценах  музея праводзяцца экскурсіі, выставы, літаратурныя сустрэчы; працуе гурток "Уздзеншчына літаратурная".

За 2011-2012 навучальны год музей наведала 450 вучняў і гасцей школы.

Запрашаем наведаць школьны літаратурны музей К. Крапівы!

 

Фотаздымкі музейных экспанатаў

Спіс твораў Кандрата Крапівы

Подробности
Автор: Дубовик Марта Леонидовна
Просмотров: 6730

Сатырычна-гумарыстычныя кнігі

  • “Асцё” (1925);
  • “Крапіва” (1925);
  • “Біблія” (1926);
  • “Байкі” (1927);
  • “Ухабы на дарозе” (1930);
  • “Пра нашых шкоднікаў, папоў ды ўгоднікаў” (1930);
  • “Хвядос – Чырвоны нос” (1931, паэма);
  • “Калючы строй” (1932);
  • “Выбраныя байкі” (1932);
  • “Выбраныя вершы” (1935);
  • “Выбраная сатыра” (1938);
  • “Выбраныя творы” (1941, 1947, 1948);
  • “Смех і гнеў” (1946);
  • “Сатыра і гумар” (1954);
  • “Жаба ў каляіне” (1957);
  • “Байкі, вершы і п’есы” (1960);
  • “Сорак баек” (1966);
  • “Вершы і байкі” (1967, 1990);
  • “Байкі і вершы” (1971);
  • “Пучок жыгучкі» (1973);
  • Кніга для дзяцей “Загадкі дзеда Кандрата” (1986).

 

П’есы

  • “Канец дружбы” (апублікавана і пастаўлена ў 1934);
  • “Партызаны” (апублікавана і пастаўлена ў 1937);
  • “Хто смяецца апошнім” (апублікавана і пастаўлена ў 1939 г., па сцэнарыі аўтара пастаўлены ў 1954 г. аднайменны кінафільм);
  • “Проба агнём” (апублікавана і пастаўлена ў 1943);
  • “Валодзеў гальштук” (1945, 1946);
  • “Мілы чалавек” (1945, 1956, пастаўлена ў 1946);
  • “З народам” ( апублікавана і пастаўлена ў 1948);
  • “Пяюць жаваранкі” (апублікавана і пастаўлена ў 1950, па сцэнарыі аўтара пастаўлены ў 1953 г. аднайменны кінафільм);
  • “Зацікаўленая асоба” (апублікавана і пастаўлена ў 1953);
  • “Людзі і д’яблы” (апублікавана і пастаўлена ў 1958);
  • “Брама неўміручасці” (1973, пастаўлена ў 1974);
  • “На вастрыі” (1982, пастаўлена ў 1983).

 

Зборнікі прозы

  • “Апавяданні” (1926);
  • “Людзі-суседзі” (1928);
  • “Жывыя праявы ” (1930);
  • раман “Мядзведзічы” (кніга 1-я, 1932);
  • нарыс “Герой Савецкага Саюза Міхаіл Сільніцкі” (1943);
  • Збор твораў у 3-х (1956), 4-х (1963), 5-ці (1974 – 1976) тамах;
  • Выбраныя творы ў 2 тамах (1986).

 

Аўтар літаратуразнаўчых і крытычных артыкулаў, лінгвістычных прац, адзін з навуковых рэдактараў (з Я. Коласам і П. Глебкам) «Русско-белорусского словаря» (1953), навуковы рэдактар «Беларуска-рускага слоўніка» (1962, выданне 2-е перапрацаванае і дапоўненае ў 1988 – 1989), «Русско-белорусского словаря» (выданне 2-е, перапрацаванае і дапоўненае, 1982), «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» ў 5-ці тамах (1977 – 1984) і інш.

На беларускую мову пераклаў асобныя працы К. Маркса, Ф. Энгельса, У. І. Леніна, творы Дз. Фанвізіна, І. Крылова, А. Пушкіна, М. Гогаля, А. Астроўскага, А. Чэхава, У. Маякоўскага. А. Твардоўскага, Т. Шаўчэнкі і інш.

Жывое слова пра пісьменніка

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 5415

"Ёсць людзі, якія маюць быццам не адно жыццё, не адну біяграфію, - жыццё іх упрыгожвае многія тысячы жыццяў, біяграфій! Дзелячыся з мноствам людзей багаццем сваёй душы, чалавек тады не бяднее, а наадварот – узбагачаецца сілай народа, яго ўдзячнасцю і любоўю. Такім чалавекам – сапраўдным сынам народа – мы называем і Кандрата Крапіву."

Янка Брыль

“Крапіва, безумоўна, вялікі майстар байкі і камедыі, але ён і добры лірычны паэт, і цудоўны бытапісец. Дыяпазон яго творчасці вельмі шырокі, таму што пісьменнік шырока глядзіць на жыццё і глыбока пранікае ў яго тайнікі: ён бачыць у ім і гераічнае, і трагічнае, і смешнае”

Пятро Глебка

“Можна зайздросціць пісьменніцкаму шчасцю Кандрата Крапівы, але разумней будзе вучыцца ў яго. А вучыцца ёсць чаму, бо Крапіва Кандрат Кандратавіч з тых старэйшых пісьменнікаў, у якіх ёсць чаму вучыцца – гэта школа літаратурная, школа навуковая, школа чалавечая”

Алесь Петрашкевіч

"Кандрат Кандратавіч Крапіва – адзін з папулярнейшых і славутых пісьменнікаў нашай рэспублікі. Вясновыя галасы зямлі – у ягоным голасе, ясныя промні – у яго шчырым сэрцы: доля народа, Радзіма жыве, іскрыцца ў яго творах”

Антон Бялевіч

“Уся творчасць К. Крапівы трывала сваімі карэннямі звязана з лёсам народа, вырасла з самага жыцця, шчодра, шаноўна і ўмела ўвабрала ў сябе невычарпальнае багацце жывой народнай мовы, сілы і мудрасці народнай”

Антон Бялевіч

“Стыхія камічнага, якая выбухнула ў крапівінскім таленце, была такой напорыстай, магутнай, што адразу забяспечыла паэту-сатырыку самую шырокую і ўдзячную аўдыторыю. Рагатала ўся Беларусь: байкі, вершы Кандрата Крапівы чыталі, атрымаўшы свежую газету і пасеўшы на прызбе, вясковыя дзядзькі, без іх не абыходзіліся самадзейныя спектаклі, сходкі, з крапівінскімі прыпеўкамі ішлі ў наступ за новы быт рашучыя камсамольцы дваццатых і трыццатых гадоў”

Іван Навуменка

“Ён кожнаму з нас падарыў “акуляры”, якія дапамагалі бачыць свет смешным”

Мікалай Матукоўскі

“Мы, купалаўцы старэйшага пакалення, з вялікай удзячнасцю і пашанай ставімся да Кандрата Кандратавіча – мага, чараўніка, які ўзбагаціў нашы душы, веды, абудзіў у нас жаданне ствараць дабро, служыць людзям”

Здзіслаў Стома

“Калі б не было Кандрата Кандратавіча, то і мяне не было б, а, можа, і ўсіх нас...”

Андрэй Макаёнак

Жыццёвы шлях Кандрата Крапівы ў фотаздымках

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 4095

Маленства і юнацтва

 

З сябрамі і пісьменнікамі-аднадумцамі

 

У сталасці

Кандрат Крапіва (1896 - 1991)

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 35499

Кандрат Крапіва (сапр.: Кандрат Кандратавіч Атраховіч) - беларускі пісьменнік, паэт, сатырык, драматург, перакладчык, грамадскі дзеяч, літаратуразнавец.

Нарадзіўся будучы пісьменнік 5 сакавіка 1896 года ў вёсцы Нізок. Потым, з уласцівым яму гумарам, Кандрат Крапіва зазначыць: “У сям’і майго бацькі, Кандрата Міхайлавіча Атраховіча, гэта была выдатная падзея: нарадзіўся наследнік...” Нягледзячы на тое, што спадчына была зусім невялікая, бацьку Кандрата ўсё ж хваляваў яе лёс, бо з васьмярых братоў і сясцёр, што нарадзіліся раней за Кандрата, у жывых засталіся толькі дзве сястры, ды і тое, адна з іх хутка памерла. Як зазначыў далей Кандрат, “...каб застрахаваць мяне ад такога ж лёсу, бабулькі параілі даць мне імя майго бацькі. Так і стаў я на ўсё жыццё Кандратам Кандратавічам...”

Далей было самае звычайнае, тыповае для таго часу жыццё вясковага хлопчыка: спачатку яго насілі на поле ў калысцы, потым ён сам хадзіў, “учапіўшыся за матчын падол...”, затым пасвіў свіней, кароў, у чатырнаццаць год пайшоў за плугам, пачаў касіць. Ды і адукацыю ён атрымаў самую звычайную: у сем год пайшоў у царкоўнапрыходскую школу, праз чатыры гады яе скончыў, навучыўшыся чытаць, пісаць, лічыць. “Бацька вырашыў, што гэтай прамудрасці аж занадта для таго, каб кіраваць гаспадаркай, у якой і да ста лічыць няма чаго”.

Можа, так і застаўся б будучы пісьменнік малаадукаваным чалавекам, каб не адзін трагічны выпадак: памерла яго маці. Бацька вырашыў ажаніцца другі раз. Новая сям’я, новая гаспадарка, новы нашчадак... Кандрату нічога не застаецца, як “ісці ў людзі”, працягваць далей сваю адукацыю. І вось, пасля гадовага перапынку, ён зноў у школе: апошні клас народнага вучылішча ў мястэчку Узда. У наступным годзе – другі клас чатырохкласнага вучылішча ў мястэчку Стоўбцы. Вучоба давалася даволі лёгка, але ... “на гэтым і абмяжоўваўся мой культурны рост”. І вось тут даволі характэрная, тыповая карціна парушаецца: цяга да асветы бярэ верх, і Кандрат, правучыўшыся два гады, пакідае Стоўбцы і паступае ў такое ж вучылішча ў Койданаве. Паміж гэтымі вучылішчамі было адно маленькае, але істотнае адрозненне: у Койданаве была багацейшая бібліятэка. Тут Кандрат старанна вучыцца і шмат чытае. Да гэтага ж часу адносяцца і першыя спробы пяра: шаржы на сяброў і вершы, прасякнутыя “сусветнай тугой”. Ён нават дасылае адзін з такіх вершаў у часопіс, але... Атрымаўшы адмоўны адказ, юнак пакідае займацца гэтай справай на цэлых восем гадоў.

У 1913 годзе Кандрат закончыў койданаўскае вучылішча, але не атрымаў ніякай спецыяльнасці. Усё лета ён працаваў на гаспадарцы, дапамагаў бацьку, сям’і. Трэба было думаць, як жыць далей: у бацькі было няшмат зямлі, няма чаго было разлічваць на ўласны куток, на свой надзел. Восенню, пазычыўшы ў суседа тры рублі, Кандрат накіраваўся ў Мінск, здаваць экстэрнам экзамены на званне народнага настаўніка. Здаў экзамены і, шчаслівы, вярнуўся дадому, але быў ужо кастрычнік, таму ён не змог уладкавацца на працу (не было свабодных месцаў). Таму зімой і вясною ён ездзіў з бацькам на заробкі. Восенню 1914 года яго накіравалі настаўнічаць у в. Мнішаны. Але працаваць тут давялося толькі адзін школьны сезон.

З 1914 года пачалася першая сусветная вайна Была аб’яўлена мабілізацыя, дарослых мужчын бралі ў армію і пасылалі на фронт. Дайшла чарга і да Кандрата. Яго накіравалі ў школу прапаршчыкаў у Гатчыне, з якой, праз тры месяцы, ён выйшаў маладым афіцэрам. “Аб гэтым сведчылі не столькі мае вайсковыя веды, колькі новае абмундзіраванне, рэвальвер у кабуры і шашка пры баку, якая з непрывычкі замінала мне хадзіць”. Затым быў фронт у Румыніі. Будучы пісьменнік даслужыўся спачатку да паручніка. А потым і да капітана.

Восенню 1917 г. малады афіцэр захварэў на брушны тыф. Хутка адбылася і Кастрычніцкая рэвалюцыя. Пачаліся значныя перамены: улады імкнуліся даць людзям адукацыю. Усе настаўнікі былі дэмабілізаваны. Дайшла чарга і да Атраховіча. У лютым 1918 г. ён вярнуўся ў родную вёску. А ў лістападзе 1918 года пачаў настаўнічаць у вёсцы Каменка.

У гэты ж час адбываецца даволі  значная падзея ў жыцці самога Кандрата: ён ажаніўся з дзяўчынай са сваёй вёскі, Аленай Махнач. Неўзабаве ў іх нарадзіўся сын, які пражыў зусім нядоўга. 

Праз невялікі час зноў мабілізацыя. На гэты раз у рады Чырвонай Арміі. Служыў у Мінску, у розных часцях, найбольш – у школе па падрыхтоўцы малодшага каманднага саставу. 

У 1921 г. Кандрат Кандратавіч зноў пачынае пісаць. Ён дасылае свае творы ў газету “Красноармейская правда”. Гэта былі нататкі, фельетоны, вершы ў гумарыстычным, сатырычным плане. Спачатку пісаў на рускай мове, а потым, прачытаўшы ў “Савецкай Беларусі” твор на беларускай мове, паспрабаваў напісаць. Атрымалася. Прынёс свой верш у рэдакцыю...

Менавіта з гэтага часу пачынаецца творчая біяграфія Крапівы.

У кастрычніку 1923 года скончыўся тэрмін службы ў Чырвонай Арміі. Зноў дэмабілізацыя. І перад Кандратам паўстае пытанне: “На што жыць?”

Кандрат вяртаецца на радзіму, у в. Нізок, маючы сталы намер асесці на зямлі. Але лёс вырашыў інакш: у бацькі Кандрата памерла другая жонка, і ён ажаніўся трэці раз. “Новая мачыха з усёй рашучасцю” пачала імкнуцца да таго, каб “выжыць” астатніх нашчадкаў. Восенню 1924 года Крапіва пакінуў непрыветлівую бацькоўскую хату і перабраўся ў суседнюю вёску Астравок, настаўнічаць, вучыць вясковых дзяцей грамаце. Спраў было шмат, і Крапіва амаль закінуў літаратурную дзейнасць. Але школьная праца не давала вялікага прыбытку, і Крапіва вырашыў перабрацца ў Мінск. Здарылася гэта ў маі 1925 года. Сябры-пісьменнікі дапамаглі яму ўладкавацца інструктарам Цэнтральнага бюро краязнаўства пры Інстытуце беларускай культуры. Гэта работа была вельмі карыснай для пісьменніка. Але сам Кандрат Крапіва адчуваў, што ведае ён яшчэ недастаткова, у ведах ёсць значныя прагалы. І ў 1926 годзе ён паступае ў БДУ, на літаратурна-педагагічнае аддзяленне.

Пісьменнік старанна вучыўся і адначасова займаўся навукова-даследчай працай. У 1930 г. ён заканчвае БДУ і атрымлівае дыплом. З гэтага часу Кандрат вырашае займацца літаратурай. Кола інтарэсаў акрэслілася даволі выразна: гэта сатырычныя вершы, творы, п’есы і, безумоўна, байкі. Менавіта ў гэтыя часы Кандрат Крапіва паспрабаваў сябе ў ролі драматурга. 

Да сярэдзіны 30-х гадоў, а дакладней – к 1934 г., калі з першай п’есай выступіў Кандрат Крапіва, беларуская савецкая драматургія дасягнула дастаткова высокага узроўню. Наша драматургія перастала быць набыткам толькі нацыянальнай культуры: пачынаючы з 20-х гг. беларускую п’есу можна было сустрэць на сцэнах тэатраў братніх рэспублік і нават за мяжой краіны.

Прыход Кандрата Крапівы ў драматургію быў абсалютна заканамерным. Але сам пісьменнік не выключае і момантаў выпадковасці. Ён успамінае: “Пачалося з таго, што мяне папрасілі перакласці на беларускую мову п’есу Д. Фанвізіна “Недаростак”. І мне, натуральна, было цікава паглядзець, наколькі ўдалым атрымаўся пераклад. У вуснах акцёра, справядліва думаў я, фальш аўтарскага слова, у дадзеным выпадку майго, павінна адчувацца асабліва. І я зачасціў на рэпетыцыі. Вось тут і “зачапілі” мяне, прапанаваўшы самому напісаць п’есу”. Да гэтага трэба дадаць і яшчэ адзін пабуджальны фактар: прыняцце Саветам Народных Камісараў Беларусі пастановы ад 28 мая 1933 года “Аб арганізацыі сярод пісьменнікаў і драматургаў БССР конкурсу на лепшыя драматургічныя творы”. Конкурс меў на мэце некалькі задач. Важнейшая з іх была, натуральна, задача папаўнення рэпертуарнай скарбонкі высокамастацкімі п’есамі. Але арганізатары конкурсу не абмяжоўваліся задавальненнем тоймінутных клопатаў, яны дбалі і пра будучае. Менавіта таму прыняццю пастановы папярэднічала беспрэцэдэнтна шырокая падрыхтоўчая праца, якая працягвалася звыш года. Гэты год газеты не без падстаў назвалі годам штурму драматургічных вышынь. У конкурсе спаборнічала звыш сямідзесяці п’ес, сярод аўтараў якіх “чыстыя” драматургі складалі менш адной трэці. Паэты, празаікі, публіцысты вырашылі далучыцца да штурму суседніх жанравых вышынь, бачачы ў гэтым свой грамадзянскі абавязак. Уся пісьменніцкая арганізацыя Беларусі цэлы год жыла адным клопатам, аднымі памкненнямі: праводзіліся спецыяльныя нарады з удзелам рэжысёраў і акцёраў, наладжваліся ўсебаковыя абмеркаванні лепшых драматычных твораў на сходах, на старонках часопісаў і газет. Апрача ўсяго іншага, упершыню за паслярэвалюцыйныя гады вялікая ўвага была ўдзелена матэрыяльнаму стымуляванню ўдзельнікаў конкурсу: устанавілі аж восем прэмій. Не дзіўна, што вынікі аказаліся вельмі прыемнымі: некаторыя конкурсныя творы вызначаліся не толькі разнастайнасцю тэматыкі і праблематыкі, але і высокім мастацкім узроўнем. Драма “Канец дружбы” першай прэміі не атрымала. Але яна была ўзнагароджана дыпломам другой ступені. Да таго ж, гэта п’еса стала пачаткам вялікай дружбы паміж драматургам і тэатрам. Упершыню на практыцы пазнаёміўшыся з законамі сцэны, Кандрат Крапіва зразумеў, што, як бы ні адрозніваліся яны ад прывычных і дастаткова засвоеных ім законаў белетрыстыкі, ён здолее пераадолець творчы бар’ер.

Самыя першыя крокі Кандрата Крапівы ў драматургіі былі пазначаны арыгінальнасцю, самастойнасцю, яго голас не згубіўся ў драматургічным хоры, а загучаў чыста, магутна, непаўторна. Яго адметны талент адразу ж быў заўважаны ўсесаюзнай грамадскасцю.

Драма “Партызаны” (1937)  атрымалася арыгінальнай, з усімі адзнакамі свежасці, нягледзячы на тое, што ў ёй няма амаль нічога новага ў параўнанні з іншымі творамі таго часу. І разгадку мы можам знайсці ў тым, што па-першае, у творы мы маем пэўныя накіды асноўных характараў п’есы, а па-другое – ужо ў самым пачатку дакладна пазначаны многія канфліктныя вехі, па якіх можна меркаваць пра сутнасць сутыкненняў і супярэчнасцей паміж героямі п’есы. Справа ў тым, што драматург, імкнучыся кампенсаваць недахоп арыгінальнага фактычна-гістарычнага матэрыялу, рашуча перавёў сюжэтныя сутыкненні ў рэчышча маральных калізій, якія ў творах яго папярэднікаў амаль не сустракаліся. Майстэрства драматурга к гэтаму часу было дастаткова высокім, каб справіцца з пастаўленымі задачамі.

Драматургічны талент Кандрата Крапівы мужнеў хутка. Першыя п’есы ўспрымаліся як пралог да нечага важкага, глыбіннага. Такі твор – бліскучая сатырычная камедыя “Хто смяецца апошнім” (1939). Гэта быў адзін з самых вялікіх поспехаў беларускай савецкай драматургіі. Кандрат Крапіва рашуча кінуўся дапамагаць умацаванню разумнага ў грамадскіх узаемаадносінах. Прага актыўнага ўмяшання ў жыццё была ўласціва Кандрату Крапіве яшчэ ў пачатку яго творчага шляху. І на гэты раз – пры напісанні камедыі “Хто смяецца апошнім” – яна адыграла сваю плённую ролю. Народны артыст СССР Леанід Рахленка, які з’яўляўся адным з пастаноўшчыкаў камедыі ўспамінаў, колькі намаганняў спатрэбілася аўтару і калектыву БДТ-1 для таго, каб камедыя “Хто смяецца апошнім” убачыла святло рампы. Шлях для дасягнення гэтай мэты быў абраны адзіна правільны: п’есу сталі прапагандавць на ўсіх узроўнях. Завяршылася кампанія чытаннем п’есы ў ЦК Кампартыі Беларусі, дзе канчаткова вырашыўся яе лёс: п’еса ўключалася ў рэпертуар. Больш таго, камедыю вырашылі паказаць на дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве.

З 1932 па 1936 г. Кандрат Крапіва працаваў у часопісе “Полымя рэвалюцыі” загадчыкам аднаго з раздзелаў.

І вось наступае пераломны для Беларусі 1939 год. Кандрат Крапіва зноў мабілізаваны. На гэты раз ён дапамагаў Заходняй Беларусі ўз’яднацца з Усходняй.

Зімой 1939 – 1940 г., марознай і жудаснай, пісьменнік прымае ўдзел у фінскай вайне. Пасля гэтага ён працуе ў рэдакцыі франтавой газеты “Красноармейская правда”.

1941 год... Пачатак другой сусветнай вайны.

Вайна патрабавала ад пісьменнікаў, паэтаў, мастакоў, кампазітараў змянення накірунку і зместу творчасці. Галоўнае месца пачала займаць тэма патрыятызму, адданай любові да радзімы, нацыянальнай годнасці савецкіх людзей. Ужо ў першыя дні вайны былі апублікаваны глыбока патрыятычныя вершы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Пятра Глебкі, Кандрата Крапівы, Пятруся Броўкі, Максіма Танка і інш. У тую суровую гадзіну беларуская проза і паэзія апраналася, без прымерак, у ваенныя шынялі.

Вялікая Айчынная вайна для Кандрата Крапівы была чацвёртай, на якой яму давялося быць. У першы ж дзень вайны ён знаходзіўся ў часці, да якой быў прыпісаны – на гэты раз у рэдакцыі франтавой газеты “Красноармейская правда”. “Мне давялося быць сведкам варварскай бамбардзіроўкі Мінска фашысцкімі вырадкамі, у выніку якой быў разбураны і дом, у якім я жыў. 25 чэрвеня з болем у сэрцы я пакінуў ахоплены полымем родны горад, не ведаючы нічога пра лёс сям’і, якая знаходзілася ў шасцідзесяці кіламетрах ад Мінска, з трывогай думаючы аб старшым сыне Барысе, які быў у арміі і к пачатку вайны знаходзіўся на савецка-польскай граніцы. Месяцы праз тры я даведаўся, што мая сям’я з некалькімі іншымі сем’ямі пісьменнікаў на выпадковай грузавой машыне паехала на Усход. Пасля кароткага прабывання ў Новых Бурасах, Саратаўскай вобласці, яна выехала ў Уральск, дзе ў той час знаходзіўся беларускі тэатр імя Якуба Коласа” – так прыпамінае свой ваенны час Кандрат Крапіва. Разам са звесткай пра сям’ю прыйшла і сумная вестка  пра смерць выдатнага беларускага пісьменніка Змітрака Бядулі, што памёр у цяплушцы па дарозе ў Уральск. 

У рэдакцыі “Красноармейскай правды” Кандрат Крапіва быў усяго некалькі дзён. Па рашэнні Палітупраўлення арміі пачала выдавацца франтавая газета “За Савецкую Беларусь”, адказным рэдактарам якой быў Міхась Лынькоў, а супрацоўнікамі – многія беларускія пісьменнікі і паэты: Ілля Гурскі, Пятро Глебка, Пімен Панчанка, А. Стаховіч, В. Барысенка. Пазней да іх далучыліся Пятрусь Броўка, Максім Танк, Алесь Кучар.

“Спачатку наша група – Міхась Лынькоў, Ілья Гурскі, Васіль Барысенка і я – выпускалі газету “За Савецкую Беларусь”. У нас была паходная друкарня, увесь тыраж круцілі ўручную, зрэдку ў гарадскіх друкарнях. Газеты адразу ж адпраўлялі на аэрадромы. Іх закідвалі ў тыл ворага. З фронту да нас заходзілі нашы чытачы (салдаты і афіцэры), радзей, але наведвалі і партызаны. Гэта падтрымлівала нас маральна, мы адчувалі, што робім важную справу.

У снежні 1941 года я стаў камуністам”.

У канцы 1941 года ўся група, якая выпускала газету, была адклікана ў Маскву. Некаторы час яны яшчэ выпускалі газету “За Савецкую Беларусь”, а ў канцы 1942 года Кандрат Крапіва з некаторымі іншымі таварышамі быў дэмабілізаваны і знаходзіўся ў распаражэнні ЦК КП(б)Б. Менавіта ў гэты час сям’я Кандрата Крапівы панесла вялікае гора: пад Сталінградам загінуў старэйшы сын Барыс. “Уцехай у гэтым цяжкім горы было толькі тое, што сын мой аддаў жыццё за святую справу вызвалення ад фашысцкай няволі”.

З сакавіка 1943 года і да канца вайны Кандрат Крапіва быў адказным рэдактарам сатырычнага выдання – газеты-плаката “Раздавім фашысцкую гадзіну”, якая да вызвалення Беларусі закідвалася ў нямецкі тыл на самалётах. Пісьменнікі Антон Бялевіч, Міхась Чавускі, якія працавалі разам з ім у газеце-плакаце  “Раздавім фашысцкую гадзіну”, сведчаць, што Крапіва ўвесь свой час аддаваў рэдакцыйным справам. “Работнікаў тады ў часопісе было вельмі мала, – пісаў Бялевіч, – даводзілася працаваць многа. А больш за ўсіх працаваў сам рэдактар Кандрат Крапіва. Ён шмат пісаў сам ды яшчэ дапрацоўваў усё тое, што трэба было даць у нумар”. Яго творчасць, як і творчасць іншых нашых пісьменнікаў у тыя гады, служыла адзінай мэце – наблізіць перамогу над ворагам.

Але што ж служыла матэрыялам для выдання, як  ён  арганізоўваўся? Крапіва на такое пытанне адказвае так: “Зводкі, а найчасцей расказы ўдзельнікаў падзей, партызан, якія знаходзіліся ў шпіталях, партызанскіх кіраўнікоў, якіх выклікалі ў Цэнтральны штаб партызанскага руху. Стараліся працаваць вельмі аператыўна. З друкарні газету-плакат, а таксама лістоўкі (мы іх таксама выпускалі) дастаўлялі адразу ж на аэрадром.

Вельмі шмат матэрыялаў з’яўлялася ў нас без подпісаў. Гэта хутчэй за ўсё калектыўныя творы. Мы часта так працавалі: садзіліся гуртам, перасмейваючы адзін аднаго, выбіраючы лепшыя варыянты. А “чым больш смеху, тым больш мудрасці”. Той простай жыццёвай мудрасці, якая ўласціва нашаму народу”.

Доўгія два ваенныя гады не даходзілі рукі Кандрата Крапівы да драматургіі. У гэты час ён амаль цалкам страціў сувязі з тэатрам: газетная работа паглынала ўвесь час да астатку. У 1943 годзе Кандрат Крапіва напісаў п’есу “Проба агнём”. Ставіў яе Другі беларускі дзяржаўны драматычны тэатр (цяпер Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр імія Якуба Коласа). Прэм’ера адбылася ў ліпені 1943 года ў горадзе Уральску.

Гэта п’еса пра мужнасць і воінскі абавязак. У барацьбе з ворагам праходзяць суровае выпрабаванне галоўныя героі драмы: камандзір палка маёр Караневіч, яго жонка Наталля, лейтэнант Перагуд; выпрабоўваецца сіла іх кахання, вернасці, дружбы.

У дні вайны Кандрат Крапіва абдумваў і пісаў другую сваю сатырычную камедыю “Мілы чалавек” (1945). Чытачу і гледачу яна стала вядома пасля заканчэння вайны (апублікавана камедыя ў вераснёўскім нумары часопіса “Полымя” за 1945 год, у верасні ж прайшлі першыя яе спектаклі ў тэатры імя Янкі Купалы).

Гэтая камедыя выклікала супярэчлівыя водгукі з боку крытыкаў. Большасць сходзілася на думцы, што “Мілы чалавек” – цікавы, востры сатырычны твор, праўда, складаны для сцэнічнага ўвасаблення. У некаторых арыкулах сцвярджалася, што ў камедыі быццам бы парушаны “рэальныя суадносіны паміж адмоўным і станоўчым”, занадта згушчаны чорныя фарбы, у выніку чаго яна ўспрымаецца як пасквіль на нашу рэчаіснасць, на савецкіх людзей.

У беларускіх выданнях ваеннага часу друкавалася многа сатырычных вершаў, баек, вершаваных фельетонаў, эпіграм. Акрамя Кандрата Крапівы, у гэтых жанрах выступалі Пятро Глебка, Максім Лужанін, Анатоль Астрэйка, Антон Бялевіч. Няхай не ўсё, што яны напісалі, зроблена дасканала, але тады гэтыя творы чыталіся, западалі ў памяць.

Трапна білі ў  дасціпныя, лаканічныя, ёмістыя подпісы Крапівы да сатырычных малюнкаў і карыкатур. Нямала, напрыклад, пацешыліся партызаны, атрымаўшы нумар газеты-плаката “Раздавім фашысцкую гадзіну”, дзе была змешчана серыя малюнкаў з яго подпісам – “Прыгоды Штумфа”.

Не меншы поспех мела і серыя карыкатур “Фрыцавы  трафеі” з подпісамі Крапівы. Яго поўныя сарказму вершы і эпіграмы давалі мастакам цікавыя тэмы для сатырычных малюнкаў і карыкатур.

Часта Крапіва ствараў подпісы да малюнкаў Віталія Букатага. Гэтага таленавітага юнака-карыкатурыста, вучня 4-й Гомельскай чыгуначнай школы, які ў першыя дні вайны маляваў антыфашысцкія плакаты (іх вывешвалі на самых людных вуліцах горада), забрала з сабой рэдакцыя газеты-плаката “Раздавім фашысцкую гадзіну”, ад’язджаючы з Гомеля. Яго малюнкі суправаджалі верш Крапівы “Мы аддзякуем” – сатырычны каментарый да праекта “зямельнай рэформы” ў Беларусі, распрацаванага гаўляйтэрам Кубэ. Прарочымі аказаліся заключныя радкі верша:

   О, мы геру Кубэ верым
   І аддзячыць зможам:
   Той праект мы разам з герам
   У зямлю паложым.

Баявыя, гнеўныя крапівінскія радкі стаялі пад серыяй сатырычных малюнкаў Букатага пра здраднікаў, якія пайшлі на паслугу да акупантаў: “Бандыт бандыта ўбачыў ды старастам назначыў”, “Ты служыў фашысту-кату, – атрымай спаўна расплату” і інш.

Вясной 1944 года рэдакцыя пераехала ў Гомель, а 7 ліпеня “я ўжо быў у толькі што вызваленым Мінску”.

У пасляваенны час, калі неабходнасць у газеце “Раздавім фашысцкую гадзіну” адпала, яна спыніла сваё існаванне. Але пачаў выходзіць часопіс “Вожык”, арганізатарам якога стаў Кандрат Крапіва. 
У пасляваенныя гады былі экранізаваны творы Кандрата Крапівы. Экранізацыі садзейнічалі творчаму супрацоўніцтву з кінематаграфістамі тэатральных акцёраў і рэжысёраў, мастакоў, кампазітараў. Без гэтага цяжка было разлічваць на аднаўленне разбуранай вайной кінавытворчасці рэспублікі.

Наўрад ці ўзяўся б за сцэнарную справу старэйшы беларускі сатырык і драматург, Кандрат Крапіва, калі б не аўтарытэт пастаноўшчыка “Першага ўзвода”, “Шукальнікаў шчасця”, “Майго кахання”, і іншых фільмаў, Уладзіміра Корш-Сабліна. Майстры давяралі адзін аднаму, і на экране з’явіліся дзве кінакамедыі – лірычная “Пяюць жаваранкі” (1953) і сатырычная “Хто смяецца апошнім” (1954).

Драматург і рэжысёр, хаця і ўлічвалі тэатральныя пастаноўкі гэтых п’ес, мелі на ўвазе артыстаў-купалаўцаў як выканаўцаў галоўных ролей і ў фільмах, усё ж, не “прывязвалі” дзеянне да сцэнічнага. Яно выносілася на рэальныя месцы падзей, перайначваліся мізансцэны, скарачаліся дыялогі, рэмаркі разгортваліся ў эпізоды. У названых карцінах паводле п’ес Кандрата Крапівы было, як кажуць, больш “кінематаграфічнага паветра”. Але цалкам яны не адарваліся ад сцэнічнага характару дзеяння – асабліва ў скарыстанні дыялогу, манеры акцёрскай ігры, ды і трактоўцы вобразаў. Зноў адчуваўся нейкі “гібрыд” тэатральнага і кінематаграфічнага мастацтва.

У кінастужцы “Пяюць жаваранкі” рухавіком дзеяння застаўся канфлікт паміж двума метадамі кіраўніцтва сельскай гаспадаркай, спрэчкі двух калгасных старшынь – Пытляванага і Туміловіча. Экранізатары не разбурылі малюнак вобразаў, створаны майстрамі купалаўскай сцэны У. Дзядзюшкам і Б. Платонавым. Яны толькі крыху адцяснілі іх ад пярэдняга краю дзеяння, вызваляючы месца для маладой калгасніцы Насці Вярбіцкай (Л. Драздова) і агранома Міколы Верася (І. Шаціла), якія кахаюць адзін аднаго і часта сварацца. І не толькі з-за ганарлівых сваіх характараў. Канфліктавалі і па калгасных справах. А завяршылася ўсё вяселлем.

Не аднаму пакаленню вядома сатырычная камедыя Кандрата Крапівы “Хто смяецца апошнім”. Гарлахватчына і выкрыццё яе – галоўная тэма фільма. У вырашэнні гэтай з’явы стваральнікі фільма не ва ўсім скаваныя сцэнічнай традыцыяй. Гарлахвацкі, Туляга, Зёлкін, Чарнавус – кожны з персанажаў удакладняецца па моўнай характарыстыцы, матывах учынкаў. Выканаўцы ролей Гарлахвацкага (Л. Рахленка) і Тулягі (П. Глебаў) іграюць так, што за кожным з іх герояў угадваецца сацыяльны і псіхалагічны тып, а за імі – асяроддзе 50-х гадоў. На фоне па-свойму маштабнай фігуры Гарлахвацкага карыкатурна спрошчанымі выглядаюць Зёлкіны. Артысты Б. Платонаў і З. Браварская адкрыта дэманструюць іх нікчэмнасць. Гарлахвацкі – прадукт бюракратычнай сістэмы кіравання навукай – сваю бяздарнасць прыкрывае агалцелым нахабствам, супраць яго і скіравана джала сатыры. Зусім іншы Туляга – сарамлівы, па-дзіцячаму наіўны. Такога і запалохаць падабенствам з “дзянікінскім палкоўнікам” можна. Гарлахвацкі і Туляга – антыподы, а паміж імі – станоўчы герой – прафесар Чарнавус (У. Уладамірскі). На жаль, вобраз яго схематычна акрэслены ў сцэнарыі, такім ён  застаўся і ў фільме.

Асобную лінію (не толькі сюжэтную, сэнсавую, але і стылістычную) складаюць маладыя вучоныя Вера і Левановіч (Л. Драздова і І. Шаціла). Яны для аўтараў – ідэал савецкага  чалавека, яго адносін да жыцця і справы, якой займаюцца. Аднак адна справа – сімпатыі да герояў, другая – ступень мастацкай пераканаўчасці. У камедыі “Хто смяецца апошнім” гэтыя параметры не супадаюць. Любыя сэрцу рэжысёра героі не арыгінальныя як мастацкія вобразы. 

Просталінейнасць вырашэння сюжэтных ліній і некаторых вобразаў не дазволіла камедыі “Хто смяецца апошнім” узняцца да ўзроўню паўнацэннага мастацкага твора, хаця і сам жанр, і прафесійны вопыт выканаўцаў давалі аснову для гэтага. Дэкларацыя замест мастацкай абгрунтаванасці адчуваецца ва ўсёй лініі навуковых спрэчак. Зноў атрымалася так, што п’еса, перапрацаваная для кіно, не ператварылася ў аріганальны кінатвор.

З 1947 года пісьменнік – загадчык сектара мовазнаўства ў Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР.  Калі ў 1952 годзе быў створаны асобны Інстытут мовазнаўства, ён стаў дырэктарам гэтага інстытута на чатыры гады. У гэты ж час пісьменнік актыўна займаецца пытаннямі беларускага мовазнаўства. У 1953 годзе яму прысудзілі ступень доктара філалагічных навук. Усё сваё далейшае жыццё Кандрат Крапіва прысвяціў навуцы, але не забываўся і пра літаратурную дзейнасць.

У 1956 годзе К. Атраховіча абралі віцэ-прэзідэнтам АН БССР; на гэтай пасадзе ён прабыў да 1982 года, калі яго, па ўласнай просьбе, перавялі на пасаду старшага навуковага супрацоўніка-кансультанта. Ён курыраваў усе грамадскія навукі, займаўся шматлікімі адміністрацыйнымі пытаннямі, удзельнічаў у розных нарадах, пасяджэннях. На працягу многіх гадоў яго выбіралі дэпутатам Вярхоўнага савета БССР, у кіруючыя партыйныя органы.

У 1976 годзе, калі Кандрату Крапіве было 76 год, выйшла п’еса “Брама неўміручасці”. Выхад гэтай п’есы не быў звычайнай сенсацыяй. Яна прымусіла гаварыць пра сябе вельмі шырока і вельмі зацікаўлена. Гэты твор уразіў чытачоў, а потым і гледачоў, нейкім касмізмам, глабальнасцю праблематыкі. Узлёт пісьменніцкай думкі настолькі высокі, што часам страшнавата з той вышыні заглядаць у бездань чалавечай душы, якая з вышыні і бачыцца лепш, яскравей. Драматург прапануе публіцы вясёлы і ў той жа час вельмі сур’ёзны роздум аб чалавечнасці і неўміручасці. Камедыя “Брама неўміручасці” пісалася вельмі працяглы час. Гэта, здаецца, адзін з самых асабістых твораў пісьменніка. Фармальна драматург не выведзены ў п’есе, аднак яго прысутнасць адчуваецца за кожнай рэплікай, за выяўленнем сімпатый і антыпатый. Уражвае дакладнасць і канкрэтнасць апісання навуковай установы, дзе адбылося выдатнае адкрыццё.

“Брама неўміручасці” стала для Кандрата Крапівы п’есай-пераадоленнем. Пераадоленнем ранейшай творчай манеры, прывычных выяўленчых прыёмаў і інш. Характэрна тое, што гэта пераадоленне не адэкватна адмаўленню: у тыпалагічным плане паміж “Брамай неўміручасці” і ранейшымі п’есамі драматурга засталося вельмі многа агульнага.

Акрамя літаратуры, ён шырока распрацоўваў пытанні мовазнаўства. Пад яго рэдакцыяй былі выдадзены:

  • у 1953 годзе Руска-беларускі слоўнік (пад агульнай рэдакцыяй Якуба Коласа, Кандрата Крапівы, Пятра Глебкі);
  • пад рэдакцыяй Кандрата Крапівы – Беларуска-рускі слоўнік (каля 90.000 слоў);
  • другое выданне Руска-беларускага слоўніка (2 тамы);
  • тлумачальны слоўнік беларускай мовы і інш.

У 1975 годзе Кандрату Крапіве было нададзена ганаровае званне Героя Сацыялістычнай Працы, а ў 1978 г. – заслужанага дзеяча навукі БССР. 

Вось такім было жыццё нашага славутага земляка, які скончыў свой зямны шлях 7 студзеня 1991 года.

Учителя-дефектологи

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 1790

   

 

Дворак Инна Владимировна 

   Учитель-дефектолог 

  Педагогический стаж: 34 года. 

  Категория: первая.

 

 

 

Князева Наталья Валерьевна 

   Учитель-дефектолог 

  Педагогический стаж: 21 год. 

  Категория: первая.

 

 

Социально-психологическая служба

Подробности
Автор: Administrator
Просмотров: 1853

 

Алехнович Владимир Васильевич 

   Педагог социальный 

  Педагогический стаж: 5 лет. 

  Категория: вторая.

 

 

 

Соболевская Татьяна Иосифовна

   Педагог-организатор 

  Педагогический стаж: --- 

  Категория: без категории.

 

 

 

Бородич Тамара Викторовна

   Школьный психолог 

  Педагогический стаж: ---

  Категория: первая.

 

Еще статьи...

  1. Учителя музыки, трудового обучения, ИЗО и физической культуры.
  2. Учителя истории, химии, географии и биологии.
  3. Учителя белорусского и русского языка и литературы
  4. Учителя начальных классов
  5. Учителя иностранных языков
  6. Учителя физики, математики, информатики.
  7. Коллектив преподавателей

Подкатегории